Salvör. Síðast uppfært 26-nov-02

Bloggbókmenntir

Hér reyni ég að halda yfirlit yfir bloggbókmenntaumræðuna frá nóvember 2002
Þetta er svona tilraunasíða - þetta er óopinber vinnusíða í tengslum við vefinn Blogg fyrir byrjendur (www.asta.is/blogg), ekki hefur verið leitað til höfundarétthafa.

Bókarkápa Vaknað í Brussel

Kistan.is

Umdeild bók komin út

Vaknað í Brussel eftir Elísabetu Ólafsdóttur

Í dag kemur út skáldsagan Vaknað í Brussel eftir Elísabetu Ólafsdóttur. Bókaútgáfan Forlagið gefur út.

Í frétt frá Forlaginu segir:

Vaknað í Brussel er fyrsta skáldsaga Elísabetar Ólafsdóttur sem hefur getið sér frægðarorð sem Betarokk. Hún hefur spilað í hljómsveitum, verið útvarpskona, blaðamaður og stemningsgjafi en hún er líka einn af höfuðbloggurum Íslands. Nú brýst rödd hennar út úr netviðjunum og hljómar skýrt í dauðfyndnustu sögu ársins. Fyrstu brettabókinni, fyrstu bloggbókinni, fyrstu tekknóbókinni ... Hér eftir verða íslenskar bókmenntir aldrei samar

*************************************************

Lísa er í Brussel. Hún gætir barna ESB og NATO því hún er ópera, au-pair hjá íslenskri fjölskyldu sem vill ekki að börnin "týni niður málinu". Hún elskar börnin, hún elskar skóginn í kringum Brussel og hún elskar að þvælast um í skóginum, hlusta á Björk og reyna að finna sjálfa sig. En Lísa er líka harðkjarnadammari sem flengist um alla Evrópu í leit að stuði og hvort sem hún slæst við 200 kílóa útkastara í Brixton-hverfi Lúndúna, þeysist á brettum um Alpahlíðar, horfir á strípidömur í París eða á ástarfund í kaþólskri kirkju í Amsterdam - alltaf er hún sama káta Lísan. Alltaf tilbúin að slá mistökum upp í sigur, leggja það vonda út sem gott. Hún á sér 25 markmið á óperuárinu. Tekst henni að uppfylla þau öll eða verður henni sparkað út úr höfuðstað Evrópu með skít og skömm?

Vaknað í Brussel er fyrsta skáldsaga Elísabetar Ólafsdóttur sem hefur getið sér frægðarorð sem Betarokk. Hún hefur spilað í hljómsveitum, verið útvarpskona, blaðamaður og stemningsgjafi en hún er líka einn af höfuðbloggurum Íslands. Nú brýst rödd hennar út úr netviðjunum og hljómar skýrt í dauðfyndnustu sögu ársins. Fyrstu brettabókinni, fyrstu bloggbókinni, fyrstu tekknóbókinni ... Hér eftir verða íslenskar bókmenntir aldrei samar.

Lesið skoðanaskipti á Kistunni (sjá flokkinn bókmenntir) sem sprottnar eru m.a. af útkomu þessarar bókar.

Bókin er 235 bls.

Kápu gerði Ámundi Sigurðsson

Prentsmiðjan Oddi hf. prentaði.

Smelltu hér til að skoða bókina á hagkaup.is

**********************************************************
Bloggarabókmenntir

aðsend grein (www.kistan.is) frá Ágústi Borgþór Sverrissyni

Hér að neðan er sýnishorn af texta eftir upprennandi bókmenntastjörnu á Íslandi:

"var örþunn í gær og fór til mömmu sem er grasekkja í augnablikinu og við fengum okkur kfc. svo vorum við bara hangin....havin a beer......chillin.......horfandi á gnarrenburg og svona. mjög kósý. svo var ég að reyna að kontempleita strætóferðina heim. nennti ómögulega að taka strætó og í miðjum hugleiðingum hringir einar bárða og býður mér leigubíl í bæinn ef ég nenni að stoppa og kjósa í leiðinni. jei. farinu reddað. leigubílstjórinn beið svo bara með bjórinn minn í hönd meðan ég stökk inn og kaus. mjög góð tímasetning hjá einari stórvini mínum. "

Eftirfarandi upplýsingar eru m.a. fengnar úr blaðaviðtölum: Stelpa um tvítugt var á fyllerí í Brüssel fyrir nokkrum árum og passaði börn í þynnkunni. Henni finnst gaman að pára og heldur úti svokallaðri bloggsíðu með textum á borð við ofanritað. Stelpan er frekar skemmtileg og þess vegna fékk hún um tíma að tala í útvarpsþætti. Hún hefur lítið vit á bókmenntum og hefur fátt lesið utan bóka Helenar Fielding sem er uppáhaldshöfundurinn hennar (sic). En þegar hún hafði orð á því við kunningja sinn í tónlistardeildinni í Eddu að hana langaði til að skrifa bók skipti engum togum, boðin voru beinlínutengd við bókmenntaskrifstofur fyrirtækisins og áður en stúlkan vissi hvaðan á sig stóð veðrið hafði henni verið boðinn útgáfusamningur um óskrifaða skáldsögu um Brüssel-ævintýrin.

Stóra útgáfu- og margmiðlunarfyrirtækið Edda kappkostar að hlúa að nýgræðingnum og vill gefa út bókmenntir unga fólksins. En er hér ekki einhver misskilningur á ferðinni? Bókmenntir halda áfram að vera bókmenntir þó að ungt fólk fari á fyllerí og skrifi á netið. Alvöru bókmenntir verða aldrei skrifaðar af óskrifandi fólki sem ekkert hefur lesið. Slík skoðun hefur ekkert með það að gera að vera gamaldags eða nútímalegur. Við eigum unga höfunda sem miðla tungutaki og hugsunarhætti æskunnar, menn á borð við Mikael Torfason, Jón Atla Jónasson, Auði Jónsdóttur, Gerði Kristný, Steinar Braga, Stefán Mána ofl. Nútímalegir höfundur sem líkt og höfundar fyrri kynslóða eru víðlesnir í heimsbókmenntum og hafa lagt mikið á sig til ná tökum á formi og stíl. - Sumir þessarra höfunda áttu lengi í mestu brösum með að sannfæra útgefendur um ágæti sitt og þar dugði ekkert blogg.

Hvað er miðaldra smásagnahöfundur að rífa kjaft yfir því að hlaðið sé undir unga konu á bókaforlagi? Svar: Hann er einfaldlega segja það sem margir málsmetandi aðilar eiga eftir að tauta sín á milli í þessari jólabókavertíð. En samkvæmt þagnarhefð í bókmenntaheiminum hvarflar ekki að neinum nema undirrituðum sérvitringi að hafa orð á því á prenti. Fyrri dæmi gefa vísbendingar um að opinberu viðbrögðin verði þveröfug við tautið: bókin á ábyggilega eftir að fá fína dóma og vera sögð rosalega skemmtileg, vegna þess að gagnrýnendurnir þora ekki að segja annað af ótta við að vera álitnir gamaldags.

Það hafa alltaf og verða alltaf til ungir höfundar með brennandi bókmenntaáhuga og skáldskaparástríðu. Aðeins brot þessarra höfunda fær fyrirgreiðslu hjá stórum bókaforlögum, vonandi þeir bestu hverju sinni. Margir þurfa að berjast áfram í eigin útgáfu og sumir gefast upp, nokkuð sem raunar enginn getur kennt um öðrum en sjálfum sér, því alvöru höfundur skrifar sama hvað líður bókaforlögum. Hlutverk útgefenda er að fylgjast með þeim hræringum sem eiga sér stað meðal ungra og óþekktra höfunda, laða til sín þá efnilegustu, veita þeim brautargengi, styrkja og þroska. - Útgefandinn sem hér á hlut reynir hins vegar að móta óorðna bókmenntasögu með því að panta óskrifuð verk hjá persónum sem honum finnast einhverra hluta vegna intressant. Árið 2000 var það Dís, í fyrra var það Sigurvegarinn. Sigurvegarann las ég ekki en ég gafst upp á Dís eftir 200 blaðsíður. Bókin fékk afbragðsgóða dóma. Ég get ekki varist þeirri hugsun að gagnrýnendur hafi verið búnir að ákveða það fyrirfram að bókin væri góð. Hún líktist ekki skáldsögu eða neinu öðru bókmenntaformi. Hún er samansafn af sniðugheitum sem þrjár klárar stelpur skrifuðu saman á sumarmánuðum. - Nýi höfundur Forlagsins hefur engan bókmenntalegan bakgrunn og það að skrifa skáldsögu virðist hafa verið einhvers konar fluga sem stúlkan var varla búin að fá í höfuðið þegar henni var boðinn útgáfusamningur. - Samkvæmt þessu virðist það ekki lengur gangur mála að upprennandi höfundar leiti til Forlagsins heldur leitar Forlagið til fólks sem ekkert hefur fengist við skriftir og býður því að semja skáldsögur.

Auðvitað kemur hvorki mér né öðrum það við hvað fólk skrifar og hvaða bækur menn gefa út. Ég er bara að benda á það að óþarfi er að taka allar bækur alvarlega þó að rétta útgáfumerkið sé á kilinum. Nú kemur í ljós hvort bókmenntavélin er sjálfvirk.

Ágúst Borgþór Sverrisson

*****************************

Svar til Ágústs Borgþórs

frá Æsu Tulinius Nei, ég get ekki orða bundist yfir grein Ágúst Borgþórs Sverrissonar um bloggútgáfu Betu rokk. Mér finnst þessi hroki hans gagnvart bæði Betu og forlaginu sem gefur hana út vera út í hött. Getur verið að hér fari rithöfundur sem hefur ekki fundist hann fá nógu mikla athygli? Og varðandi "unga rithöfunda sem eru vel að sér í heimsbókmenntunum", þá held ég að það sé engin ávísun um að maður sé góður penni... Ég tel mig tiltölulega vel lesna en tel mér þó ekki trú um að ég gæti skrifað næsta heimsbókmenntaverk. Svo hef ég reyndar á tilfinningunni að umrædd Beta hafi lesið ýmislegt fleira en bækur Helen Fielding um daðurdrósina Bridget Jones. Mér skilst að hún sé í bókmenntafræði stúlkan...? Hertu upp hugann Ágúst - einn daginn kemur að þér. Æsa Tulinius

**********************************

Ávextir blektrésins

Kristján B. Jónasson, útgáfustjóri Forlagsins

vegna Kistugreinar Ágústs Borgþórs Sverrissonar

Eina nóttina lítur upprennandi bókmenntamaður - karlkyns - upp úr ensku þýðingunni á Buddenbrooks Thomasar Mann og horfir stjarfur út um gluggann á íbúðinni sem hann leigir með menntaskólakærustunni sinni, þessari sem nú sefur inni í herbergi, þessari sem hann er alvarlega byrjaður að pæla í að hætta með vegna þess að hún er alltaf að væla um heimilishald og barneignir - ABS-bremsur á mikla list. Úti fellur logndrífan á þökin í Þingholtunum, hann er stirður af vökunni, þurr í munninum af kaffidrykkju (díhædreitaður heitir það á líkamsræktarmáli) og hann var að ljúka við kaflann þegar Thomas Buddenbrook grípur óvart niður í Schopenhauer og skynjar í sér innbyrðis óróa svo rosalegan að engin festa finnst í honum framar. Héðan í frá sarga lítil efakorn lífsþræði hans í sundur einn af öðrum - þetta er upphafið að ógæfu Buddenbrooks- fjölskyldunnar: Lestur.

Ó, þessir tímar. Ó, þessi 19. öld mikilmenna andans þegar hugmynd gat hrundið heimum. En hvar eru nú þessir miklu handrukkarar? Bækurnar sem brjóta niður útidyrahurðina og bora mann í höfuðskelina með blekfylltum Black og Decker? Bókmenntamennið á við því skýrt svar. Hann hefur reyndar ekki mótað það sjálfur en á stundum sem þessum, klukkan langt gengin í tvö á lognsnævri vetrarnóttu, er sem töfrabirtan lokki það fram úr bókakjölunum. Það er sem gengnir meistarar hafi ritað það ósýnilegri skrift með vessum sínum, bara svo eitt viðkvæmt ungmenni megnaði að skynja dýpt þess, sitjandi heima hjá sér á bömmer yfir því að vera bara smáborgari í háskóla með dilettantískan listmetnað, en ekki skapandi andi sem brýtur eigin bönd og annarra, göngumaður á nafnlausum vegum. En hvernig verða þá til bækur sem brjóta upp höfuð? Svarið svífur upp og flýtur í hring í herberginu eins og Industrial Light and Magic Georgs Lúkasar sjái hér um brellur og smám saman skýrast boðin og teiknast upp á Matisseplakötunum á veggjunum:

Með því að lesa heimsbókmenntirnar og fága mál og stíl!

Fyrir þessu viðhorfi - eigum við ekki að kalla það klassískt - er auðvelt að finna góð rök. Það þykir lofsvert að lesa heimsbókmenntirnar. Það þykir til fyrirmyndar að fága mál og stíl. En værir þú Gallup og værir þú skoðanakönnun og værir þú spurning og það væri verið að lesa þig upp í símtól í slembiúrtaki af indælum nema við félagsvísindadeild Háskóla Íslands, þá myndu svörin við þér áreiðanlega vera of loðin til að vera marktæk. Kynningardeild Dostojevskí-stofnunarinnar myndi ekki borga eyri fyrir slíka könnun. Það er engin trygging fyrir að hægt sé að mæla neitt nema valið standi á milli kosta:

Myndir þú telja að Dostojevskí væri:

mikil heimsbókmennt
sæmileg heimsbókmennt
engin heimsbókmennt
kýs að svara ekki þessari spurningu
Spurningunni: "Nefndu mér heimsbókmenntir?" svarar nefnilega aðeins sá sem veit hvað heimsbókmenntir eru. Og hvaðan kemur sú vitneskja?

Til að hjálpa fólki að velja hluti eru búnir til listar: Metsölulistar, vinsældalistar, topplistar - listar fyrir listamenn. Topp 100-listinn sem norsku bókaklúbbarnir birtu í vor yfir bestu skáldsögur allra tíma - bestu bækur allra tíma - er slíkur listi. Þá nefndu 100 rithöfundar bækur sem þeim þótti heimsbókmenntir og þegar talið var upp úr kössunum kom í ljós að Don Kíkóti hafði unnið óskarinn og edduna og þakkaði fyrst og fremst útgefandanum sínum sem hafði stutt sig með ráðum og dáð og staðið með sér í gegnum aldirnar þegar hann var bara til í vondum útgáfum, óleiðréttum, óprófarkalesnum, stolnum, skrumskældum og ljótum, en væri nú loksins komin út eins réttur og hægt var í Castellanos, þýddur á helstu menningartungur, kvikmyndaður, teiknaður og umskapaður, enda var það svo að þegar rithöfundarnir ógurlegu - þrumudómur bókmenntanna - settust niður og bjuggu sig undir kántdánið mikla, rétt eins og þegar maður hlustaði á Casey Cason á Kananum í gamla daga, þá kom það engum á óvart þegar dimm en þó hressileg rödd hljómaði úr goðheimum bókanna:

"Við erum komin að toppsætinu og þar situr maður sem hefur setið á listanum í samfleytt 500 ár og geri aðrir betur! Hann vildi verða hermaður og særðist herfilega í sjóorrustu áður en hann kom í land og fór að skrifa. Ykkur er kannski farið að gruna hver þetta er? Já? Rétt til getið! Þetta er gamla brýnið Cervantes sem hefur verið að gera allt vitlaust um allan heim en er nú á lestrarferðalagi í Japan. Enn og aftur er hann á toppnum þessa vikuna með DON KÍKÓTA!"

Nefndu mér heimsbókmenntirnar og ég skal segja þér hvaða lista þú hefur litið á síðast.

Þegar ég lagði stund á samanburðarbókmenntafræði á Rínarbökkum á níunda áratug síðustu aldar, í eigtísinu, þá fengum við nýnemarnir í hendur lista frá deildinni yfir þau verk sem við áttum að vera búin að lesa þegar við yrðum meistarar í faginu. Þetta voru heimsbókmenntirnar. Á þessum lista var aðeins ein bók frá Norðurlöndum: Ævintýri H.C. Andersens. Strindberg og Ibsen, Laxness og Njála, Kiwi og Kirkegaard, Lagerlöf, Lindgren, Hamsun og Edda - þetta fólk og þessi verk náðu ekki heimsbókmenntalágmarkinu samkvæmt deildarforsetum. Ástæðan fyrir því var ekki sérlega flókin. Þetta var borgaralegur háskóli með borgaralegar skoðanir. Mest áhersla var lögð á að kenna okkur hina hefðbundnu bókmenntasöguskoðun sem enn mótar skilning svo margra á samhengi bókmenntanna. Fyrst komu Grikkirnir, síðan Rómverjarnir, svo latínuvæddar miðaldir, svo endurreisn og svo barokk og svo einhverjar franskar reglur um stað og stund og allt byrjaði þetta í Suður-Evrópu en barst svo norður, þangað til rómantíkin kom, þá snerust áttirnar við, því nú var komið að Deutschland über alles að vera andans lindin bláa og svo máttu Englendingar líka fá smá kredit út af raunsæinu og Frakkar út á að hafa hálshoggið kónginn, en fyrst og fremst byrjaði þetta allt við Miðjarðarhafið en lak svo norður og maður átti að keppa í lindarhlaupi, ad fontes, til að lepja þar upp beina bunu úr bergi mannsandans. Og rökrétt niðurstaða þess var: Sá sem var frá nyrstu rönd hlaut að vera einskonar menningarkorgur í kaffivél heimsbókmenntanna. Þegar búið var að kreista allt koffín úr Miðjarðarhafsbaununum hlaut Íshafsdreitillinn að vera viðbjóðslegur upphitaður uppáhellingur úr gömlum kaffipoka sem notaður var þegar allt annað var uppurið í kotinu. Þetta var beiskur sannleikur, en maður kyngdi honum. Reyndi að lesa Dante á frummálinu en spólaði í hverri línu. Þetta var kvöl, en mér fannst - eins og ofangreindu bókamenni - að kvölin myndi einn daginn bera ávöxt, ef ekki í hugsun, þá í bleki. Úr mér myndi streyma viskan og tungur þjóðanna eins og hvítasunnudagurinn fyrsti væri runninn upp á ný og úr mér stæðu eldtungurnar líkt og af glóandi napalmbarni.

En á meðan ég undi mér við aldinplóg í bókmenntagarðinum breyttist eitthvað. Ég hafði reyndar lesið um að til væri eitthvað sem hét "evrópusentrismi" og að í París væri byrjað að kenna fólki í mínum fræðum, borgaralegum samanburðarbókmenntafræðum, að lesa bækur á arabísku og bengölsku til að sýna að víðar væri fisk að finna en í drullugu Miðjarðarhafinu. Þegar ég tók aftur upp þráð hinna klassísku samanburðarbókmenntafræða nokkrum árum síðar var eins og allir væru orðnir svo leiðir á þvaðrinu um lindalepið og fágun stílsins og formviskuna og allt þetta fjandans væl úr bókaelítu gærdagsins með sína óbrigðulu þekkingu á ánum í Skotlandi og Írlandi þar sem ullin í tvíddfötunum þeirra var þvegin - að menn tættu nú með áfergju í sig "kanónuna" (eins og langi listinn ljóti með H.C. Andersen hét núna) og höfðu afskrifað heimsbókmenntirnar. Hér eftir voru listar bara listar. Enn eitt kántdánið í stúdíóum menningarinnar með djinglum og auglýsingahléum, treilerum og sponsorum, sketsum og góðum gestum. Listi var bara listi. Heimsbókmenntirnar voru samkomulagsatriði. Allir sem kaupa á Amazon.com átta sig fljótt á þessu megininntaki vorra tíma: Þar morar allt í listum. Þar á hver kúnni sinn lista. Þar getur maður sett inn lista og mótmælt listum annarra. Staðlaðar heimsbókmenntir á 21. öld? Þær eru bara draugagangur í hausnum á fólki sem svaf af sér hina frönsku byltingu menningarinnar og heimtar nú aftur sitt "ancien régime".

Því svona lítur málið út: Bókmenntir samtímans fyrir samtímafók verða ekki til við að breyta "og" í "en" og "en" í "og" fram og aftur í leðurstólnum í ritherberginu í von um að ná fram slíkri "fágun í máli og stíl" að "eftir verður tekið", nei, fyrirgefið, svo einmitt EKKI verði eftir tekið, því fágunin er dúllerí við lík bókmenntanna. Eins og við vitum forðast heilbrigt fólk samneyti við hina dauðu í lengstu lög - þeir snúa ekki aftur nema í martröðum og hrollvekjum og taka sig reyndar bara vel út þar. En list sem fróar sér yfir líki? Er ekki öllum andskotans sama um slíkt?

Bókmenntir yngstu kynslóðar íslenskra rithöfunda eiga sér viðmiðunarpunkta svo víða í samtímamenningunni að allt tal um það þær séu ekki nógu "bókmenntalegar" virkar eins og maður að borða quesadillas með hornspæni. Eitthvað passar ekki saman. Að setja upp "numerus clausus" bókmenntanna, aðgöngupróf í útvalinna hóp, hljóta að vera órar manns með meira en vondan snert af kontrólsýki. Og það er óskiljanlegt að sami maður skuli gefa þá mynd af útgáfu Forlagsins að það hunsi þá sem hann nefnir sem verðuga fulltrúa hinna góðu samtímabókmennta. Verk þriggja höfunda af sex sem hann nefnir hafa komið út undir merkjum þess: Stefáns Mána, Jóns Atla Jónassonar og Mikaels Torfasonar. Og hvernig má það vera að maður sem fengist hefur jafnmikið við skriftir skuli ekki geta gert sér grein fyrir því að sú Betarokk sem birtist á bloggsíðunni http://www.betarokk.blogspot.com er sérstök sjálfsmynd í netheimum. Elísabet Ólafsdóttir er síðan enn önnur sjálfsmynd og það virðist vera hinum sjálfskipaða karlkyns verndara bókmenntagralsins óþolandi tilhugsun að þessi Elísabet skuli hrífast af Helen Fielding, einum áhrifamesta rithöfundi samtímans, konunni sem skilgreindi hugsunarhátt milljóna kvenna og karla og ritaði eina mögnuðustu háðslýsingu sem til er - hvaða stelpufóbía er þetta? Að minnsta kosti er stórkostlega skondið að slík skoðun skuli vera blekávöxtur langrar íhugunar manns sem sjálfur ruddi íslenskri menningu nýjar brautir með skrifum sínum fyrir Ástarlínuna, eða var það Kynlífslínan?

Vaknað í Brussel eftir Elísabetu Ólafsdóttur er komin út hvað sem líður öllum inntökuprófum í bókmenntahofið. Fyrsta afsprengi nýrrar textavitundar sem er að fæðast á bloggsíðunum á netinu. Þar er fólk að skrifa algerlega hömlulaust, bæði eftir að hafa lesið heimsbókmenntirnar og án þess að hafa lesið heimsbókmenntirnar. Þeim sem fæst við texta og skriftir ætti þessi gríðarlega skriftargróska að vera sérstakt fagnaðarefni því þetta er ómetanleg þjálfunarstöð, og hafi menn áhuga á því að fága stíl og form geta þeir auðveldlega gert það á þessum vettvangi. Og þar eru einmitt sumir að fága stíl og form, aðrir síðan ekki - og veistu Ágúst Borgþór - fólk er bara að fíla þetta. Ég vona að þú sjáir þér fært í framtíðinni að mæta líka á þetta rauða torg textans og taka þátt í leiknum.

************************************

Þakkir fyrir grein Kristjáns B. Jónassonar

frá Ágústi Borgþór Sverrissyni

Ég las grein Kristjáns B. Jónassonar mér til mikillar skemmtunar. Hún er leiftrandi fyndin og hann gerir velheppnað grín að þeim viðhorfum sem ég stend fyrir. Grein mín annars vegar og grein hans hins vegar endurspegla andstæð viðhorf til fagurfræði og menningar, andstæður sem greina má í lágværu tali milli manna í bókmenntaheiminum en rata af einhverjum ástæðum nánast aldrei á prent.

Bókmenntaumfjöllun nútímans er þetta og annað ekki: viðtöl við höfunda, metsölulistar, ritdómar, bókaauglýsingar með tilvitnunum í ritdóma. - Hvernig í ósköpunum stendur á því að þessar tvær greinar eru ekki tveir dropar í hafi skoðanaskipta um bókmenntir heldur nánast einstæðir atburðir? - Ég ætla ekki ofgera bókmenntaunnendum, svo einstaklega afvönum umræðu og skoðanaskiptum sem þeir eru, með því að svara grein Kristjáns, enda mætumst við víst á öðrum vettvangi innan tíðar; svo mikla athygli hefur það vakið að einhver skyldi hafa svo miklar skoðanir á bókmenntum og bókaútgáfu að hann lét þær í ljósi á prenti. - Þó vil ég nefna eitt, en í því kristallast e.t.v. munurinn á afstöðu okkar til listar og menningar: blessað símaklámið var einu sinni lifibrauð, enda eru starfslaun úr Launasjóði rithöfunda takmörkuð, það hvarflaði aldrei að mér að kalla það bókmenntir og láta gefa það út. Í mínum huga má ennþá aðgreina og flokka. Svona getur maður nú verið lummulega laus við póstmóderníska tísku.

Ég ítreka þakkir fyrir ágæta grein.

Ágúst Borgþór Sverrisson

***********************************************************

Hringrás móðurmálsins

Morgunblaðið 19. nóvember 2002 - Frásögn frá málræktarþingi (brot)

MÁLRÆKTARÞING Íslenskrar málnefndar var haldið í sjöunda sinn á laugardaginn, degi íslenskrar tungu, undir yfirskriftinni "Hver tekur við keflinu? Samhengið í íslenskri tungu".

Erindi Guðrúnar Helgadóttur kallaðist "Er íslensk tunga hindrum í hörðum heimi" og var því vel tekið af gestum. "Sú var tíðin fyrir ekki svo löngu að lítil börn lærðu tungumálið samkvæmt hinni gömlu og góðu kenningu að af því læri börnin málið að það er fyrir þeim haft," sagði Guðrún og benti á að heimurinn hefði breyst mikið á síðastliðinni hálfri öld.

"Sú veröld breyttist hraðar en menn höfðu þá grun um. Amman og afinn hurfu af heimilunum, pabbinn var í vinnunni eins og venjulega ef hann var ekki alveg horfinn og nýir pabbar teknir við og nú var mamman var líka farin út að vinna," sagði hún.

Guðrún sagði að fátt væri börnum hollara en að lesnar væru fyrir þau góðar bókmenntir. Hún sagði málþekkingu þeirra að miklu leyti háða lestrinum með "þverrandi hlustun þeirra á samræður fullorðins fólks".

Betra en ekkert að blogga
Guðrún gerði Netið að umræðuefni, sérstaklega vefdagbækur, eða svokölluð "blogg". Hún sagði hina nýju tækni "ekki alvonda" og að enginn vafi væri á því að börn og unglingar skrifuðu meira en nokkru sinni fyrr.
"Bloggið hefur haldið innreið sína og unglingar landsins og raunar hinir eldri líka sitja nú sleitulaust við tölvur sínar og úthella innstu tilfinningum sínum yfir vini og vandamenn og alla þá sem sjá vilja. Vísast er þetta ekki allt áhugaverð lesning, en ekkert er útilokað að þessi skrif verði kveikjan að betri skrifum þegar fram líða stundir. Þegar börnin mín voru ung var mér nokkuð sama hvað þau voru að lesa, bara ef þau lásu eitthvað. Á sama hátt held ég að það sé betra að blogga en að skrifa aldrei neitt."

***********************************************************

Þessi grein birtist í Morgunblaðinu 24. nóvember, 2002

Elísabet Ólafsdóttir - Vaknað í Brussel

Beta blogg!

Elísabet Ólafsdóttir lítur ekki á sig sem rithöfund þrátt fyrir að vera búin að gefa út sína fyrstu skáldsögu. Arnar Eggert Thoroddsen kannaði málið.

Morgunblaðið/Golli

Rokkandi rithöfundur: Beta rokk "smælar" framan í heiminn.

"VAKNAÐ í Brussel er fyrsta blogg-bókin, fyrsta brettabókin, fyrsta hiphop-bókin og fyrsta tekknó-bókin," segir útgefandi m.a. um fyrstu bók Elísbetar Ólafsdóttur. Bókin atarna hefur vakið sterk viðbrögð; þeir sem íhaldssamir eru úthúða verkinu fyrir frjálslegt tungutak og óheflað á meðan aðrir, oftast póstmódernískt þenkjandi ungfræðimenn, halda vart vatni yfir þessum "nýja" stíl.

Bara skemmtileg bók
Beta sjálf lætur sér hins vegar fátt um finnast.
"Ég var búin að geyma þessa hugmynd hjá mér í nokkur ár - án þess að vita af því," segir Beta. "Þessi bók er byggð á rafbréfum sem ég sendi frá mér meðan ég bjó í Brussel. Einhverra hluta vegna hafði ég geymt þessa pósta og sett á diskettu. Þetta voru svona almennar fréttir og djammsögur. Síðan var ég í vorhreingerningu og rakst á diskettuna góðu. Ég hafði þá samband við Eddu - miðlun og sagðist vera með beinagrind að bók í mínum fórum. Þau hvöttu mig til að byrja, boltinn fór að rúlla og nú er komin bók."

Beta segir að bókin hafi verið auðskrifuð, hún hafi byrjað á henni 1. júní og klárað hana áður en háskólinn byrjaði, en Beta nemur nú bókmenntafræði við Háskóla Íslands.

"Það erfiðasta var að þurfa að skrifa síðustu fimm kaflana algerlega upp á nýtt því daginn sem ég skilaði þeim hrundi tölvukerfið hjá Eddu og öll vinnan glataðist."

Elísabet tekur fjaðrafokinu, sem hefur verið í kringum bókina, fálega en hún hefur verið kölluð fulltrúi nýrrar kynslóðar, hún komi úr röðum ungra almúgapenna sem hafa verið að ryðjast fram á ritvöll Netsins í sístækkandi magni, þar sem lítið er skeytt um reglur hins ritaða mál.

"Kannski er þetta ekkert nýtt. Þetta er bara skemmtileg bók," vill Beta meina. "Það sem kann að vera nýtt er að þetta er talmál í bókinni. Hún er skrifuð á íslensku, ensku, frönsku, franskri ensku og svo bý ég líka til ný orð. Ég æddi bara áfram og það var lítið sem var lagfært af Forlaginu. Ég var mjög hissa með það en eftir á að hyggja mjög ánægð."

Blogg-menningin frábær
Vaknað í Brussel er mjög dægurtónlistartengd og eru tilvísanir í textabrot með Beach Boys, Björk og Jacques Brel tíð.
"Stelpan í bókinni er alltaf syngjandi," segir Beta. "Og það poppa upp textabrot í hausnum á henni daginn út og daginn inn. Ég læt þannig fylgja með í endann "sándtrakk" þar sem er listi yfir laganöfn, plötur og flytjendur. Lesendur geta þá kannað þetta betur ef þeir hafa áhuga á því."

Eins og áður segir hefur hin svokallaða blogg-menning verið í örum vexti undanfarið. Fólk sem áður fyrr hefði skrifað í dagbækur opinberar sig nú öllum á netheimum á eigin heimasíðum og blogg-setrum.

"Mér finnst blogg-menningin frábær," segir Beta sem rekur á blogg-síðu á www.betarokk.blogspot.com.

"Ég held að margir sem lesa síðuna mína t.d. hugsi: "Hei, ég get alveg gert þetta!" Og það er alveg stórkostlegt, þarna eru kannski að fæðast hundruð rithöfunda sem hefðu kannski aldrei komist að því að þeir gætu þetta. Blogg-menningin heldur fólki líka að skrifum og það þjálfast. Mér finnst frábært að það sé að opnast vettvangur fyrir fólk sem vill skrifa. Þetta er ekki eins erfitt og margir halda en auðvitað verður fólk líka að hafa eitthvað til brunns að bera og kunna íslensku."

Beta hlær hins vegar þegar hún er spurð hvort hún álíti sig vera "alvöru" rithöfund.

"Nei. Ég var bara á réttum stað á réttri stundu. Ég veit það alveg."

www.betarokk.blogspot.com

Vaknað í Brussel er komin í verslanir. Lagið "Vaknað í Brussel" er m.a. hægt að nálgast á MP3-sniði á www.edda.is. Einnig verður það á safndiski frá Bumsquad-hópnum sem út kemur á miðvikudaginn.

*******************************************************************************
Grein í Lesbók Morgunblaðsins 16. nóvember, 2002 eftir Ágúst Borgþór Sverrisson

BLOGGARABÓKMENNTIR

STÓRA útgáfu- og margmiðlunarfyrirtækið Edda kappkostar að hlúa að nýgræðingnum og vill gefa út bókmenntir unga fólksins. En er hér ekki einhver misskilningur á ferðinni?

Morgunblaðið/Kristinn

Beðið eftir ... strætó.

STÓRA útgáfu- og margmiðlunarfyrirtækið Edda kappkostar að hlúa að nýgræðingnum og vill gefa út bókmenntir unga fólksins. En er hér ekki einhver misskilningur á ferðinni? Bókmenntir halda áfram að vera bókmenntir þó að ungt fólk fari á fyllerí og skrifi á Netið. Alvörubókmenntir verða aldrei skrifaðar af óskrifandi fólki sem ekkert hefur lesið. Slík skoðun hefur ekkert með það að gera að vera gamaldags eða nútímalegur. Við eigum unga höfunda sem miðla tungutaki og hugsunarhætti æskunnar, menn á borð við Mikael Torfason, Jón Atla Jónasson, Auði Jónsdóttur, Gerði Kristnýju, Steinar Braga, Stefán Mána o.fl. Nútímalegir höfundar sem líkt og höfundar fyrri kynslóða eru víðlesnir í heimsbókmenntum og hafa lagt mikið á sig til ná tökum á formi og stíl. Sumir þessara höfunda áttu lengi í mestu brösum með að sannfæra útgefendur um ágæti sitt og þar dugði ekkert blogg.
Hvað er miðaldra smásagnahöfundur að rífa kjaft yfir því að hlaðið sé undir unga konu á bókaforlagi? Svar: Hann er einfaldlega að segja það sem margir málsmetandi aðilar eiga eftir að tauta sín á milli í þessari jólabókavertíð. En samkvæmt þagnarhefð í bókmenntaheiminum hvarflar ekki að neinum nema undirrituðum sérvitringi að hafa orð á því á prenti. Fyrri dæmi gefa vísbendingar um að opinberu viðbrögðin verði þveröfug við tautið: bókin á ábyggilega eftir að fá fína dóma og vera sögð rosalega skemmtileg, vegna þess að gagnrýnendurnir þora ekki að segja annað af ótta við að vera álitnir gamaldags.

Það hafa alltaf og verða alltaf til ungir höfundar með brennandi bókmenntaáhuga og skáldskaparástríðu. Aðeins brot þessara höfunda fær fyrirgreiðslu hjá stórum bókaforlögum, vonandi þeir bestu hverju sinni. Margir þurfa að berjast áfram í eigin útgáfu og sumir gefast upp, nokkuð sem raunar enginn getur kennt um öðrum en sjálfum sér, því alvöruhöfundur skrifar sama hvað líður bókaforlögum. Hlutverk útgefenda er að fylgjast með þeim hræringum sem eiga sér stað meðal ungra og óþekktra höfunda, laða til sín þá efnilegustu, veita þeim brautargengi, styrkja og þroska. Útgefandinn sem hér á í hlut reynir hins vegar að móta óorðna bókmenntasögu með því að panta óskrifuð verk hjá persónum sem honum finnast einhverra hluta vegna intressant. Árið 2000 var það Dís, í fyrra var það Sigurvegarinn. Sigurvegarann las ég ekki en ég gafst upp á Dís eftir 200 blaðsíður.

Ágúst Borgþór Sverrisson

Kistan

www.visir.is/kistan

Ljóð sem birtist í Lesbók Morgunblaðsins
23. nóvember, 2002 eftir Stefán Mána rithöfund.

NÝTT OG FRÁBÆRT LJÓÐ

litla stúlkan sem vissi ekki neitt um eldspýtur og gat þess vegna ekki kveikt ljós og/eða framkallað yl mín orð leka úr myrkum munni gervilitu sjónvarpsbergmálstómi æskunnar@sjálfumgleði.

litla stúlkan sem vissi ekki neitt um eldspýtur og gat
þess vegna ekki kveikt ljós og/eða framkallað yl

mín orð leka úr myrkum munni

gervilitu sjónvarpsbergmálstómi

æskunnar@sjálfumgleði.is

flæða eins og samhengislaus

viðhengi E-ftir ljósrafrásum og

festast í þéttu rek-Neti

show-manna og safnast saman

í órökrétt en frjálslega orðað djammhaf

dótturmálsins og mér ég um mig

finnst mín eigin einkasjálfhverfa

vera að DRUKKNA í ófrægð

hvað er og/eða var og/eða á ÉG

að gera ÁN ritstjóra útgefanda

almannatengsla auglýsinga fjölmiðla

blobb blobb blogg blogg...

(5,4,3,2,...1)

vaknað í birtu heitra ljósa í mjúkum sófa

hlátrasköll og klapp í rökkri

við-bjóðum velkomna

og brosmildur þáttarstjórnandi með

frábærar tennur og vaselínheila spyr

um frábært hár, frábæran kjól og

áhrif óvæntrar frægðar í hnotskurn

eins og sést og heyrist á forsíðum

glansandi eftirlíf ath lesist:

ilmandi andleysi

"dauðfyndið"

- ath. lesist innan þriggja mínútna frá því að kápa er

skoðuð og plastfilma skræld utan af vegna hættu á

andlegri rotnun.

Höfundur er rithöfundur.